مودت یا محبت؛ وظیفه ما در قبال اهل بیت کدام است؟

مودت یا محبت داشتن نسبت به امام چگونه بر سبک زندگی ما تاثیر می گذارد؟

بسیاری از ما تاکنون با مفاهیم مودت یا محبت برخورد و مواجهه داشته ایم. اما عدم درک صحیح از مفاهیم عمیقی چون مودت یا محبت نه تنها زندگی فردی ما را تحت الشعاع خود قرار می دهد، بلکه منجر به خسارات جبران ناپذیری در زندگی کل انسان ها می شود. مودت یا محبت ممکن است در نگاه اول معنایی مشابه را به ذهن مخاطب القا کنند، اما در حقیقت دارای تفاوت بنیادینی هستند که نتایج متفاوتی را برای ما رقم می زند. 

معمولا گرایش ما انسان ها نسبت به امور مختلف ناشی از کمالی است که در وجود آن ها می بینیم؛ خواه این کمال را در قدرت یا زیبایی آن ها ببینیم، یا در علم، مهربانی، سخاوت و … پس با این وجود داشتن علاقه و محبت نسبت به انسان های کاملی مانند انبیا، ائمه و اولیا الهی که مظهر تمامی اسماء و صفات الهی و آیینه تمام نمایی از کمال مطلق هستند، کاملا طبیعی  و بدیهی است. 

اما سوال اینجاست که تنها داشتن محبت نسبت به انسان کامل و متخصص معصومی که بناست الگو و راهنمای ما در مسیر رسیدن به هدف خلقتمان باشد، کافی بوده و ما را به هدف می رساند؟ 

این محبت توانایی پاسخگویی به تمام لازمه ها و وظایف ما در قبال مربی مان، همراه شدن با او در این مسیر و انجام تمرینات لازم برای شباهت به الله را دارد؟

اگر وجود این محبت به تنهایی برطرف کننده نیازهای ما در رابطه با امام است، پس دلیل کشته شدن این تعداد از انبیاء و ائمه در طول تاریخ چیست و محرومیت فعلی ما از متخصص معصوم چیست؟  یعنی هرگز در طول تاریخ اولیای الهی محبوب مردم نبوده اند؟

پس می توان نتیجه گرفت که عنصر گمشده  در رابطه ما با متخصص معصوم محبت نبوده و چیزی فراتر از آن است؛ عاملی که از دوست داشتن صِرف بالاتر بوده و ما را ملزم به انجام اقداماتی در قبال معصومین می کند؛ که آن را مودت می نامند.

در واقع مودت به معنای دوستی و محبتی است که همراه با اطاعت بوده و به فداکاری منجر می شود؛ موضوعی که حتی در زندگی عادی و خانوادگی ما هم امری رایج  و طبیعی است؛ زیرا طبیعتا در هیچ کدام از روابط عاطفی  ابراز علاقه ای که به دنبال آن هیچ تلاش و اقدامی برای به دست آوردن رضایت طرف مقابل نباشد، پذیرفتنی نیست. 

اکنون این سوال مطرح می شود که چگونه سال ها خود را با خیال محبت نسبت به اهل بیت راضی کرده و تلاشی برای رسیدن به مودت آنان نکرده ایم؟ 

پاسخ به این سوال احتمالا به سوء برداشت ما از لازمه های ارتباط درست با اهل بیت و البته عدم درک صحیح از مفاهیم مودت یا محبت باز می گردد؛ در حقیقت ما دو مفهوم متفاوت مودت و محبت را به اشتباه یکی دیده و به هیمن دلیل صِرف داشتن محبت نسبت به اهل بیت را برای خود کافی دانسته ایم! 

طبیعتا تغییر این مسیر در قدم اول مستلزم اطلاع ما از مفهوم حقیقی مودت است. این در حالیست که مطابق با متن صریح قرآن تنها خواسته پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) از امت خود رسیدن به مودت[1] نسبت به اهل بیت بوده، نه برخورداری از محبت صرف نسبت به ایشان!

ما در این درس قصد داریم تا به بررسی مفهوم مودت و شرایط ایجاد آن پرداخته و پیامدهای نداشتن مودت در رابطه خود با اهل بیت را  بررسی کنیم.

تفاوت مودت با محبت

همان طور که پیش تر نیز به آن اشاره کردیم، مودت چیزی فراتر از محبت بوده و به معنای محبتی است که فرد را به تلاش و عمل سازنده وادار کند. اکنون برای رسیدن به درکی کاربردی از تفاوتهای محبت یا مودت به بررسی نقش هریک در زندگی فردی و اجتماعی می پردازیم.  

• اثر محبت

داشتن محبت به دلیل همراهی ما با اهل بیت در غم ها و شادی ها منجر به نزدیکی ما به ایشان شده و حتی در مواردی ما را به انجام واکنشی در قبال معصوم وا می دارد؛ از جمله اینکه در جشن ها یا مراسم عزاداری اهل بیت شرکت می کنیم و یا حتی خود را ملزم به پرداخت هزینه ها یا مشارکت در برگزاری مراسم می دانیم؛ اما این رابطه در کل تغییری در رنگ و بو یا شالوده زندگی ما ایجاد نمی کند. کما اینکه وجود این سطح از محبت را حتی در میان افراد غیرمسلمان هم می بینیم. به عبارتی در صورت داشتن محبت صرف، ما در حال پرداختن به امور زندگی روزمره خود بوده و مناسبات و برنامه های معمول زندگی مان را داریم، اما در گوشه ای از زندگی نیز به اهل بیت به عنوان منبعی برای کسب آرامش و بر آوردن حاجات دنیایی و طبیعی خود نگاه می کنیم!

• اثر مودت

اما مودت از محبتی صحبت می کند که مبنای انگیزه ما برای یاری معصوم، اطاعت از او و اقدام در جهت برآوردن خواسته های او می شود. ما با مودت نه تنها یک رابطه عمیق و همه جانبه را با مربی خود شکل می دهیم؛ بلکه ابعاد مختلف زندگی  خود را با امام و خواسته های او گره زده و از پایین ترین شئون زندگی مادی گرفته تا بالاترین جهت گیری های عقلی و قلبی خود را با وجود امام تنظیم می کنیم. نه فقط شغل، تحصیل یا محل زندگی، بلکه تمامی انتخاب ها، تصمیمات و ارتباطات ما بر مبنای سبک زندگی و خواسته ها و انتظارات امام تنظیم می شود و ما برای یاری او دغدغه  و برنامه  خواهیم داشت؛ امام را در تک تک لحظه های زندگی خود حاضر دیده و به میزان این مودت حاضر به فداکاری برای امام و هزینه کردن از مال، وقت، آبرو، تخصص و عشق خود هستیم.

معیاری برای میزان مودت

قطعا مودت ما هم مانند محبت میزان و مراتبی دارد. اما معیاری که میزان مودت را تعیین می کند، چیست؟ طبیعتا کسی که تنها از مال خود برای محبوبش هزینه می کند با فردی که امام در تمامی ابعاد زندگی اش حضور دارد یا برای او از جان و آبروی خود هزینه می کند، متفاوت است؛ با این حساب شاید ساده ترین راه پی بردن به مرتبه مودت قلبی خود در نظر گرفتن دغدغه های روزانه و مسائلی باشد که ذهن ما را به خود مشغول می کنند.

ما به طور ناخودآگاه چیزی را در صدر اولویت های خود قرار می دهیم که از نظر ما دارای بیشترین اهمیت است؛ پس به اندازه ای حاضریم برنامه ها و دغدغه های امام را در صدر خواسته های ریز و درشت خود قرار دهیم، که وجود امام در زندگی ما پررنگ بوده و برای ایشان در زندگی مان بهره ای قائلیم.

سبک زندگی ما به راحتی بیان کننده میزان شناخت، علاقه و دغدغه ای است که نسبت به اهل بیت داریم و ما به میزان این دغدغه ها برای اجرای خواسته های امام بی قرار شده و سهمی را در انواع هزینه ها، امور مادی، معنوی، عاطفی، کمال ها و یا استعدادهای خود در نظر می گیریم. به عبارتی زمانی که قلب ما درگیر ارتباط با امام شد و امام و خواسته های او را در اولویت کارها و برنامه های خود دیدیم، حاضر خواهیم شد تا برای جلب رضایت او از سایر بخش های وجودی مان هزینه کنیم؛ اما طبیعتا رسیدن به این مرحله نیاز به خودشناسی و درک درست ما از موقعیتمان به عنوان فرزند حقیقی اهل بیت دارد.

رابطه ای حقیقی بر مبنای مودت

اگرچه ما در بعد مادی و جسمانی خود را منسوب به پدر و مادری مشخص می دانیم؛ اما همان طور که در درس های گذشته هم به آن پرداختیم، اصل و حقیقت وجودی ما از نور محمد و آل محمد (صلی الله علیه و آله وسلم) گرفته شده و روح ما منسوب به اهل بیت (علیهم السلام) است. در حقیقت ائمه در حکم پدر و مادر آسمانی ما هستند و به همین واسطه نیز بین ما و اهل بیت به طور فطری رابطه محبتی و مودتی برقرار است؛ پس اگر با مراتب وجودی مان آشنا بوده و از اصل و حقیقت وجود خود باخبر باشیم، حتما رابطه ای فراتر از یک رابطه معمولی با ائمه داشته و خود را فرزند حقیقی آن ها می دانیم؛ در واقع به میزانی که از وجود این رابطه نزدیک با اهل بیت با خبر بوده و آن را باور داریم، حاضریم برای خانواده حقیقی خود فداکاری کرده و هزینه کنیم. با این وجود داشتن صله رحم و مناسبات و اقدامات معمول برای خانواده مان کاری کاملا طبیعی  بوده و نه تنها جزء وظایف ما محسوب می شود که مشتاقانه برای داشتن چنین روابطی اقدام می کنیم.

طبیعتا شدت و عمق رابطه حقیقی ما با اهل بیت (علیهم السلام) با میزان یادآوری این رابطه از طریق تلقین یا خیال ارتباطی مستقیم دارد؛ زیرا همان گونه که خیال انگیزه بسیاری از حرکت ها را در وجود ما ایجاد می کند، در رابطه با مودت اهل بیت هم می تواند مانند بالی قدرتمند عمل کند که نه تنها به ما قدرت می دهد؛ بلکه با تقویت مودت به ما در هزینه کردن و فداکاری برای اصل و حقیقتمان شجاعت می بخشد.

ما در این درس به نقش مودت اهل بیت در زندگی، تفاوت برخورداری از مودت یا محبت نسبت به متخصص معصوم، لازمه های داشتن مودت نسبت به خانواده اصلی و آسمانی مان و معیاری که میزان این مودت را مشخص می کند، پرداختیم؛ اما طبیعتا موانعی نیز بر سر راه ایجاد این مودت وجود دارد، که در درس های آینده به آن می پردازیم.

[1] قُلْ لَا أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّهَ فِی الْقُرْبَىٰ، سوره شوری، آیه 23