منظور از حجاب ظلمانی و حجاب نورانی چیست؟
سال هاست نماز می خوانم؛ اما لذتی از آن نمی برم!
سال هاست برای عبادت در دل شب بیدار می شوم؛ اما هنوز از این عبادت بهره ای نصیبم نشده!
سال هاست در مطالعات معرفتی و عرفانی غرق هستم؛ اما قلبم به بی قراری و بی تابی برای خدا و عالم غیب مبتلا نشده است!
شاید شما هم در سیر و سلوک انسانی خود با چنین چالش هایی مواجه شده باشید و برای تان سؤال باشد، که چرا بعضی اوقات با وجود عبادات طولانی، تشرف به زیارت اهل بیت (علیهم السلام)، بهره گیری از محضر اساتید و ریاضت های سنگین، همچنان در زندان تن اسیریم و سهمی از ارتباط با غیب نداریم؛ اما بعضی ها چنان با خدا، فرشتگان و اهالی ملکوت و غیب رفیق می شوند، که همۀ درهای آسمان به روی شان گشوده می شود؟ به راستی چه عواملی باعث می شوند که ما نتوانیم با خدا و اهل آسمان رابطه ای عاشقانه برقرار کنیم؟ آیا تاکنون دربارۀ «حجاب ظلمانی و حجاب نورانی» چیزی شنیده اید؟
در درس های گذشته دربارۀ مفهوم ملکوت صحبت کردیم و دانستیم که عالم دنیا مثل سایر پدیده ها، دارای باطن و ملکوتی است، که علت به وجود آمدن آن است، آن را دربرگرفته و اداره اش می کند و اگر فیض ملکوت حتی یک لحظه از دنیا برداشته شود، دنیا با تمام عظمتش از هم می پاشد. این ملکوت با همۀ جوانب و حقایق وابسته به آن، در اصطلاح قرآنی «عالم غیب» نامیده می شود. عالم غیب به وسیلۀ حواس پنج گانه قابل درک نیست؛ اما از آنجا که قلب و روح ما از جنس همین عالم است، به راحتی می تواند با آن ارتباط بگیرد و به واسطۀ این ارتباط به احساس امنیت و آرامشی وصف ناپذیر دست پیدا کند.
معمولاً دربارۀ مهارت های استفاده از غیب و روش های مؤثر در برقراری این ارتباط، سخن فراوان است. اما در مورد موانع موجود در این رابطه کمتر گفته شده؛ در حالی که اولین قدم در سیر و سلوک انسانی و ارتباط با خدا و عالم غیب، شناخت موانع و حجاب های این مسیر است. به طور معمول هر کدام از ما در مسیر خودسازی و رشد بخش انسانی خود با دو دسته حجاب ظلمانی و حجاب نورانی رو به رو می شویم و تا زمانی که از این حجاب ها عبور نکنیم، حضور در کلاس ها و جلسات معرفتی و انجام اعمال نیک هیچ تأثیری در کیفیت رابطۀ ما با خدا و عالم غیب ندارد و حتی در دراز مدت ما را دچار قساوت قلب خواهد کرد.
اگر طالب آن هستید که حجاب ظلمانی و حجاب نورانی را بیشتر بشناسید و روابط خود با خدا و عالم غیب را بهبود ببخشید، با ما همراه شوید. در این مقاله قصد داریم به طور اختصاصی دربارۀ حجاب ظلمانی و حجاب نورانی که مهم ترین موانع ارتباط با غیب هستند، صحبت کنیم.
موانع ارتباط با غیب؛ حجاب های ظلمانی
هر کدام از حجاب ظلمانی و حجاب نورانی به شکلی بین ما و خدا فاصله می اندازند و جلوی رؤیت حقایق را می گیرند؛ اما تشخیص حجاب های ظلمانی معمولاً ساده تر است؛ زیرا غباری که در نتیجۀ آن ها بر دل می نشیند، واضح تر از حجاب های نورانی است. حجاب های ظلمانی معمولاً در نتیجۀ حملات جلو، عقب و چپ شیطان به وجود می آیند. حمله از جلو، همان دغدغه های بی موردی است، که باعث ایجاد ترس و نگرانی نسبت به آینده می شود. حمله از عقب، با به رخ کشیدن اشتباهات و یادآوری ناکامی ها و کدورت های گذشته همراه است. حمله از چپ نیز همان وسوسه هایی است که در نهایت به لغزیدن ما در صراط مستقیم و انجام گناه منجر می شود.
در این بین، گناهان معمولاً سهم بیشتری در ایجاد کدورت های قلبی دارند و مهم ترین مصداق حجاب های ظلمانی نیز همین گناهان و رذائل اخلاقی هستند. گناه، قلب را تاریک می کند و راه ارتباط با خدا را به روی ما می بندد. در این صورت هر چقدر هم تلاش کنیم و اعمال نیک انجام دهیم، نمی توانیم با خدا و عالم غیب ارتباط مؤثری برقرار کنیم؛ اگر با وجود مطالعات عرفانی، گوش دادن به مباحث معرفتی، انجام مستحبات، اعمال خیر و … هنوز از درون احساس غم و افسردگی داریم و از عبادت های خود لذت درست و حسابی نمی بریم، معنایش این است که جایی مرتکب گناه شده ایم. گاه یک بداخلاقی، بی اعتنایی به والدین، دل شکستن یا حتی ظلم در حق گیاهان و حیوانات، موجب می شود که ده ها سال زحمات مان هدر برود و از پیشرفت در مسیر سلوک بازبمانیم.
به طور کلی گناهان به دو دسته گناهان بدنی و قلبی تقسیم می شوند؛ گناهان بدنی گناهانی هستند که به وسیلۀ اعضا و جوارح صورت می گیرند و به شدت باعث عقب ماندن و در جا زدن افراد در مسیر سلوک می شوند؛ مانند شراب خواری، زنا، قمار، کتک زدن، خوردن مال حرام، غیبت و امثال این ها. در بین گناهان بدنی، هیچ چیز به اندازۀ لقمۀ حرام در کند شدن حرکت و توقف مؤثر نیست؛ زیرا لقمۀ حرام راه را برای ارتکاب گناهان دیگر نیز باز می کند؛ در نتیجه حتی اگر کسی اهل کارهای خیر و انجام واجبات و مستحبات باشد و یا حتی تحت تعلیم مستقیم پیامبر و معصومین (علیهم السلام) نیز بوده باشد، بازهم از آثار سوء لقمۀ حرام در امان نخواهد ماند.
دستۀ دیگر گناهان قلبی هستند، که آثار بسیار مخرب تری نسبت به گناهان بدنی دارند و جهنم حاصل از آن ها نیز طولانی تر و سخت تر از گناهان بدنی است؛ چون اصل و حقیقت وجودی ما، قلب ماست و اگر در اثر ارتکاب گناه، قلب دچار دگرگونی شود، به راحتی قابل درمان نیست. از این رو، تا زمانی که صفاتی همچون بخل، تکبر، حسادت، کینه، زودرنجی و امثال این ها در قلب ما باشد، نمی توانیم انتظار برقراری ارتباط مؤثر با غیب و خدا را داشته باشیم و به تبع از عبادات خود هم لذتی نمی بریم. همان طور که بدن ما در هنگام بیماری، تا زمان از بین رفتن عفونت یا خارج شدن ویروس از آن، حتی با خوردن بهترین غذاها قوی نمی شود، روح ما نیز در اثر انجام گناه، ضعیف و بیمار می شود و نمی تواند طعم ارتباط با غیب را بچشد؛ حتی اگر از محضر بهترین اساتید استفاده کنیم، یا بالاترین اعمال عبادی را انجام دهیم.
موانع ارتباط با غیب؛ حجاب های نورانی
شاید برای تان عجیب باشد، اما موانع ارتباط با غیب صرفاً محدود به گناهان و امور حرام نیست؛ بلکه بسیاری از اوقات کمالات عقلی، عبادات و صورت های مقدس نیز به اندازۀ گناهان و حتی بیشتر از آن ها، بین ما، خداوند و عالم غیب فاصله ایجاد می کنند. به این نوع موانع، حجاب های نورانی گفته می شود. یکی از مهم ترین حجاب های نورانی حجاب تکبر و خودبرتربینی است، که اتفاقاً در بین افراد مذهبی و افرادی که از کمالات عقلی و علمی بالایی برخوردارند، بسیار رایج است. دلیل این موضوع به حملۀ سمت راست شیطان برمی گردد. شیطان در این نوع حمله، با یادآوری کمالات افراد، آن ها را در دام خودشیفتگی می اندازد؛ تا جایی که خودشان را عامل کسب این کمالات می پندارند و بابت این موضوع حتی از خدا هم طلبکار می شوند!
صرفِ مقدس بودن یک عمل به معنای خوب بودن آن نیست. عمل خوب و صالح، عملی است که سازندگی و رشد ایجاد کند و اولین قدم در مسیر رشد نیز افزایش ظرفیت و سعۀ وجودی است. ما هرگز نمی توانیم دو لیتر آب را در یک ظرف یک لیتری جای دهیم؛ چون ظرف گنجایش آن را ندارد و سرریز می شود. در مورد کمالات هم همین طور است. قبل از کسب هر کمالی، به خصوص کمالات عقلی مثل کسب علم و کمالات فوق عقلی مثل نمازشب، حج، زیارت و …، ابتدا باید ظرفیت لازم برای دریافت آن کمال را در نفس ایجاد کرد؛ وگرنه نور آن کمال تبدیل به نار می شود و روزبه روز ما را از خدا، هدف خلقت، معصومین، فرشتگان و به طور کلی از عالم غیب و ملکوت دور و دورتر می کند. بسیاری از افرادی که در دوران دفاع مقدس به بهانۀ ارزشمند بودن علم، کرسی های علمی را به حضور در جبهه های جهاد ترجیح دادند، گرفتار همین آفت شدند.
به طور کلی، شیطان در حملۀ سمت راست بسیار ظریف عمل می کند و کاری می کند که اولویت ها در ذهن ما جا به جا شود و بین عمل خوب و خوبتر، عمل خوب را انتخاب کنیم!
در این مقاله دربارۀ مهم ترین موانع ارتباط با غیب یعنی حجاب ظلمانی و حجاب نورانی صحبت کردیم و گفتیم که حجاب های ظلمانی همان گناهان و رذائل اخلاقی هستند که در اثر ابتلا به آن ها، راه ارتباط با غیب به روی ما بسته می شود. در ادامه نیز به معرفی حجاب های نورانی پرداختیم و گفتیم که فقط صورت های حرام نیستند که مانع ارتباط ما با غیب می شوند؛ بلکه بسیاری از اوقات، کارهای خوب و مقدسی که انجام می دهیم، برای مان خطرساز شده و رابطۀ ما با غیب را خراب می کنند.
شما در سلوک انسانی خود، بیشتر با کدام یک از حجاب ظلمانی و حجاب نورانی رو به رو شده اید؟ چه مثال های دیگری از حجاب ظلمانی و حجاب نورانی به ذهن تان می رسد؟ برایمان بنویسید.
