اهمیت عبرت گرفتن از گذشته در چیست و نقش آن برای ساخت آینده کجاست؟
«گذشته ها، گذشته»
«در گذشته زندگی نکن»
«گذشته دیگه برنمی گرده!»
«با عبرت گرفتن از گذشته می توان آینده را ساخت»
«گذشته، چراغ راه آینده است»
«انسان زندانی گذشته است!»
احتمالاً شما هم این جملات معروف و شبیه آن را شنیده اید؛ بالاخره کدام یکی از این دو نظر متضاد درست است؟ آیا گذشته مهم است یا اهمیتی ندارد و باید به فراموشی سپرده شود؟ گذشته تا چه اندازه در حال و آیندهٔ ما تأثیر دارد؟
درست است که گذشته ها گذشته و ما نمی توانیم آنچه را در گذشته اتفاق افتاده، تغییر دهیم؛ اما واقعیت این است که گذشته بر زندگی حال و آیندهٔ ما تأثیر دارد و ما می توانیم از آن عبرت بگیریم.
عبرت گرفتن از گذشته به معنای یادآوری و تکرار آن نیست؛ بلکه به معنای آگاهی، بیداری و عدم تکرار اشتباهات است. گذشته همچون آیینه ای است که ما را با خود و ریشه هایمان آشنا می کند. عبرت گرفتن از گذشته باعث می شود که ما کم و کاستی ها، توانایی ها و نقطه ضعف های خود را شناسایی کنیم و بر این اساس به زندگی خود جهت و معنا ببخشیم. هر چه بیشتر از گذشته بیاموزیم، کمتر حسرت آن را می خوریم و از آنچه آموخته ایم برای ساختن آینده ای بهتر استفاده خواهیم کرد.
تمام تجربیات گذشتهٔ اعم از شکست ها، ناکامی ها، موفقیت ها و اتفاقات گذشته در زندگی، می تواند در ساخت آینده ای بهتر به ما کمک کند. اهمیت عبرت گرفتن از گذشته تقریبا برای همه روشن و مشخص است و اگر به توصیه هایی مبنی بر فراموشی آن بها می دهیم بیشتر برای آرام کردن وجدان خودمان است. اما سوال اینجاست که چه طور با عبرت گرفتن از گذشته می توانیم آینده ای بهتر را برای خود رقم بزنیم.
آینده عکس العمل گذشته
زندگی مجموعه ای از انتخاب هاست. همۀ ما در طول شبانه روز با تصمیمات بی شماری روبه رو می شویم که حال و آیندۀ ما را شکل می دهند؛ از تصمیم های کوچک و به ظاهر بی اهمیت گرفته تا تصمیم های بزرگ و تغییردهنده. هر انتخاب می تواند بر زندگی ما تأثیر عمیقی بگذارد. انتخاب های ما می توانند سطح موفقیت، شادی و رضایت ما را در زندگی تعیین کنند. از طرف دیگر، آن ها می توانند بر روابط، سلامت و کیفیت کلی زندگی ما تأثیر بگذارند. هر تصمیم و انتخابی عواقب خاص خودش را دارد و می تواند بخشی و یا حتی کل زندگی ما را تحت الشعاع قرار دهد.
اگر خاطرتان باشد در درس های گذشته نیز گفتیم که خداوند تمام خلقت را بر پایهٔ روابط علی و معلولی یا قضا و قدر خلق کرده است. تمام کارهای ما در دنیا و آخرت، نتیجهٔ قدرهای و اندازه هایی هستند که خود ما انتخاب کرده ایم؛ مثل انتخاب همسر یا دوست که می تواند نقش تعیین کننده ای در سعادت دنیوی و اخروی ما داشته باشد.
ما دائماً بر سر سفرۀ گذشتۀ خود نشسته و همهٔ حالات و روحیات ما در گرو لقمه هایی است که از این سفره برداشته و در واقع نتیجهٔ مجموعه ای از انتخاب ها، ارتباط ها، افکار و رفتارهایی است که در گذشته داشته ایم.
اکثر آدم ها اگر به ده سال قبل برگردند، ترجیح می دهند انتخاب ها، ارتباط ها، افکار و رفتارهای خود را تغییر دهند. این که ما در آینده چه وضعیتی خواهیم داشت، بستگی به همین چهار عامل دارد. موفق یا شکست خورده، مقرب یا دورافتاده، عالم یا جاهل، آرام یا مضطرب، خوب یا بد همه به آنچه در گذشتۀ ما رخ داده، بستگی دارد. همۀ ما محصول گذشتۀ خویش هستیم و میوۀ هر آنچه را که کاشته ایم، برداشت خواهیم کرد. به تعبیر دیگر، آیندهٔ ما در دنیا و آخرت، عکس العمل گذشتهٔ ماست.
ناگفته نماند که آیندهٔ ما دو گونه است: یکی آیندهٔ مشکوک و دیگری آیندهٔ قطعی؛ آیندهٔ مشکوک مربوط به زندگی دنیایی ماست که نمی دانیم چقدر به طول می انجامد؛ اما هرآنچه که قرار است برایمان اتفاق بیفتد، به انتخاب ها، ارتباط ها، رفتار و افکار ما بستگی دارد؛ آیندهٔ قطعی و مسلم نیز با وفات آغاز می شود و تا قیامت و پس از آن ادامه می یابد. اوضاع حیات ابدی ما نیز، همانند حیات دنیوی، بستگی به انتخاب ها، ارتباط ها، رفتار و افکار ما در دنیا دارد و عاقل کسی است که هم به آیندهٔ دنیایی و هم به آیندهٔ ابدی خودش توجه داشته باشد و هر دو آینده را ببیند.
اکنون با توجه به نقش مهم و تعیین کنندۀ گذشته در ساخت آینده، چطور می توانیم آینده ا ی روشن و ایده آل را برای خود رقم بزنیم؟
چگونه با عبرت گرفتن از گذشته آیندۀ بهتری را بسازیم
معروف است که می گویند «گذشته، چراغ راه آینده است» بزرگان دین نیز همواره ما را به عبرت گرفتن از گذشته توصیه کرده اند. بنابر قوانین ثابتی که وجود دارد، ما باید برای هر دو آیندهٔ احتمالی و حقیقی خویش از گذشته درس بگیریم. باید از هدر رفتن و تباه شدن فرصت ها جلوگیری کنیم و هوشیار باشیم که آینده هم به سرنوشت دیروز مبتلا نشود و مایهٔ خسران نگردد و در یک کلام باید تجربهٔ «گذشته» را ذخیرهٔ «آیندهٔ» خود کنیم.
شخصیت هر کدام از ما بعد از گذر سال ها زندگی در دنیا مشخص خواهد شد. یکی از سؤال هایی که باید از خویش بپرسیم این است که آیا شخصیت ما با شرایط زیستی برزخ متناسب است یا خیر؟ آیا سالم به برزخ منتقل خواهیم شد یا خیر؟
آینده ای که سر راه ما قرار دارد، به فرمایش قرآن کریم، بهشتی به وسعت تمام آسمان ها و زمین است؛ از این رو تمام انتخاب های ما اعم از ازدواج، تحصیل و شغل باید در راستای هدف خلقت مان و متناسب با شرایط زیستی آخرت و بهشت باشد. در غیر این صورت جزء غافلین خواهیم بود.
اگر می خواهیم آینده ای راحت و آرام، تؤام با سعادت و خوشبختی داشته باشیم، باید کیفیت انتخاب ها، ارتباط ها، افکار و رفتارهای خود را بالا ببریم که لازمهٔ آن هم دانستن «قیمت ها و قدَرهاست». شناخت قدرها و اندازه ها موجب می شود که بهترین و مهمترین نتیجه ها را بگیریم. ما در قبال تمام انتخاب ها، افکار و خیالات خود مسئول هستیم و باید به بازتاب و نتیجۀ آن ها توجه کنیم؛ اگر کسی خیال آلوده و باطل، آرزوهای پست یا محبت های بیجا داشته باشد، باید هزینه اش را بپردازد، چه در دنیا و چه در عقبی. بسیاری از افراد در شب اول قبر به خاطر افکار، خیال ها و اندیشه هایشان گرفتار می شوند.
در این درس دربارۀ اهمیت و نقش گذشته در سرنوشت آیندۀ مان صحبت کردیم و گفتیم که آینده عکس العمل گذشته است؛ ما با عبرت گرفتن از گذشته و انتخاب قدرهای مناسب می توانیم آیندۀ بهتری را برای خود رقم بزنیم. شما چه قدر مراقب افکار و انتخاب های خود هستید؛ چگونه از تجربیات گذشتۀ خود برای ساخت آینده ای بهتر استفاده می کنید؛ منتظر شنیدن نظرات ارزشمندتان هستیم.
