چرا شیطان بر صراط مستقیم در انتظار انسان نشسته است؟

شیطان بر صراط مستقیم چگونه انسان را منحرف می کند؟

آیا واقعا شیطان بر صراط مستقیم در انتظار ماست؟ مگر نه این است که صراط مستقیم مسیر رسیدن به خداوند است، پس شیطان آنجا چه کار می کند؟ حتماً برای شما هم اتفاق افتاده که درست در زمانی که تصمیم به اقدام مثبتی گرفتید، با انبوهی از مشکلات و موانع روبه رو شوید. تعجب نکنید چون شیطان بر صراط مستقیم در کمین ما نشسته است و ما برای رسیدن به الله باید با این حریف تمرینی مبارزه کنیم.

مثلاً درست وقتی که می خواهیم به کسی کمک کنیم، یک مشکل مالی برایمان پیش می آید که ما را نسبت به آینده نگران می کند؛ یا وقتی برای شروع یک کار معنوی جدید تصمیم می گیریم، شکست هایمان را به یادمان آورده و ما را از ادامۀ کار ناامید و منصرف می کند؛ وقتی می خواهیم خودمان را بشناسیم، آنقدر ما را درگیر مشکلات ریز و درشت می کند تا به کلی فراموش کنیم چرا باید با من حقیقی مان آشنا شویم.

البته ما برای قرار گرفتن در مسیر و راه درست نیازمند حضور شیطان هستیم؛ زیرا وظیفۀ او یادآوری کردن ضعف ها و انحرافات ماست. نقش شیطان در زندگی ما دقیقاً چنین نقشی ست؛ با این تفاوت که اگر با نوع حمله ها و روش برخورد با او آشنا نباشیم، کاملاً غافل گیر شده و از مسیر رسیدن به هدف خلقت خود منحرف می شویم.

شاید اگر با سازوکار یک سیستم یا شبکۀ کامپیوتری آشنا باشیم، بدانیم که یک ویروس معمولاً از جایی به سیستم نفوذ می کند که یا امنیت پایینی دارد و یا ضعف و نقصی در آن وجود دارد؛ شیطان هم برای نفوذ و منحرف کردن ما از صراط مستقیم، دقیقاً از همین شیوه استفاده می کند. به سراغ روزنه ها و نقاطی می رود که ما در آن ضعیفیم؛ مثلاً اگر می داند که دلبستۀ تجملات و زرق و برق دنیاییم، ما را از این طریق از صراط مستقیم منحرف می کند؛ یا اگر در ابعاد حیوانی و کنترل انواع شهوت هایمان ضعیفیم، دست بر روی خواب و خوراک ما گذاشته و با درگیر کردن افکار و جسم ما با ارتباطات خارج از چهارچوب، ما را از صراط مستقیم منحرف می کند. بنابراین باید بدانیم به محض قرار گرفتن در مسیر رسیدن به الله، شیطان بر صراط مستقیم در کمین ماست تا به ما حمله  کند؛ اینکه این حمله ها چگونه ما را از مسیرمان منحرف کرده و چه کار کنیم تا از آنها در امان باشیم، همگی مواردی هستند که قرار است در این درس باهم به بررسی آنها بپردازیم.

صراط مستقیم یا رفتن به بیراهه؟

ما بیهوده به این دنیا نیامده ایم. زندگی ما در این دنیا هدفی دارد که این هدف چیزی جز رسیدن به الله و شباهت با او نیست. البته راه و مسیر رسیدن به این هدف چیزی دور از توان و ذهن ما نبوده و کاملاً مشخص است؛ خدا هم مبداء، مسیر و مقصد را برایمان مشخص کرده و هم با فرستادن نقشۀ راه و متخصصان معصوم، الگوی ما برای رسیدن به این هدف را برایمان روشن کرده است. این ما هستیم که باید افکار، رفتار، ارتباط ها و انتخاب های خود را به گونه ای ترتیب بدهیم که در نهایت منجر به تولد سالم ما به آخرت و شباهت مان به کمال مطلق یعنی الله شود. 

اما ساختار وجودی ما به گونه ای طراحی شده که امکان انتخاب مسیری غیر از این هم برای ما وجود دارد. مسیری که البته به سعادت ما منجر نشده و ما را به اندازۀ یک ابدیت گرفتار می کند؛ در حقیقت ما یا به بیراهه می رویم، که در این صورت خودبه خود عبد شیطان به حساب آمده و پازل نقشه های او را تکمیل می کنیم و یا راه رسیدن به خدا را انتخاب می کنیم که در این صورت شیطان بر صراط مستقیم در کمین ماست و دست از سر ما بر نخواهد داشت. از هر ضعف و دست آویزی استفاده می کند تا ما را از مسیرمان منحرف کند.

شیطان به دلیل تکبر و حسادتی که نسبت به انسان دارد، تمام تلاش خود را به کار می بندد تا مانع رسیدن ما به هدف خلقتمان شود. بیشترین تلاش او در این مسیر بر این است که مانع قرار گرفتن ما در صراط مستقیم شود. طبیعی ا ست وقتی که ما اولین قدم را به درستی برنداریم، در ادامۀ راه هم دچار گیجی و سردرگمی می شویم؛ پس راحت ترین کار برای شیطان این است که جلو خودشناسی ما را بگیرد، چون ما با نشناختن خود حقیقی مان، نیازی برای رسیدن به الله و شباهت با خدا هم احساس نمی کنیم.  

شیطان چگونه ما را از صراط منحرف می کند؟

طی کردن مسیر شباهت به الله ساده نیست. گفتیم که شیطان بر صراط مستقیم در کمین ما بوده و در این میان از هیچ تلاشی برای انحراف ما دریغ نمی کند. کشتی گیری را در وسط تشک کشتی درنظر بگیرید؛ چگونه حریفش از کوچک ترین فرصتی برای پرت کردن حواس او استفاده  می کند تا تعادلش را بر هم زده و در کمترین زمانی او را به زیر بکشد؛ عملکرد شیطان بر صراط مستقیم هم به همین ترتیب است؛ او از کوچکترین غفلتی استفاده می کند تا تعادل  ما را بر هم بزند. شیطان سعی می کند تا حد امکان نسبت به حقیقت وجودمان معرفتی نداشته باشیم و اگر تا حدی خود را شناختیم، با ایجاد شک و شبهه سعی بر از بین بردن آن دارد. شیطان به راحتی ما را رها نمی کند و با دیدن ثبات قدم در ما از درِ ایجاد غفلت وارد شده و در نهایت هم سعی می کند ما را در عمل از مسیر رشدمان منصرف کند.

ما چه اقدامی می توانیم بکنیم؟

حالا سؤال اینجاست که چگونه با وجود تمام وسوسه های شیطان، تعادل خود را در مسیر شباهت به الله از دست ندهیم. شاید اگر هنوز دوران مدرسه را به خاطر داشته باشیم، به یاد می آوریم که همیشه در کلاس دانش آموزانی بودند که ضعف ها یا نقص های دیگران را مایۀ اذیت و آزار آنها قرار می دادند. شیطان هم درست دست بر همین نقص ها و ضعف های ما می گذارد. از آنجا که دسترسی به بعد فوق عقل ما ندارد، کمالات بخش های پایینی وجود ما را دست آویزی برای برهم زدن تعادل وجودمان و منحرف شدن ما از مسیر خلقتمان قرار می دهد.

قاعدتاً اگر معشوق های پایینی وجود ما در کنترل بعد فوق عقلمان بوده و در حال تعادل و تراز انسانی باشیم، راه نفوذ را بر شیطان تنگ می کنیم؛ چون همان طور که یک صخره نورد بدون وجود محلی برای گرفتن یا قرار دادن پا قادر به بالا رفتن از صخره نیست، شیطان بر صراط مستقیم هم برای راه یابی به نفس ما نیاز به وجود دستگیره هایی دارد که ما برایش ایجاد می کنیم.

درست است که شیطان بر صراط مستقیم در کمین ما بوده و تلاش بر خارج کردن ما از این مسیر دارد، اما به فرمودۀ خداوند، شیطان دشمن آشکاری برای ماست.[1] از همین رو تشخیص مکر و حمله هایش کار سختی نیست. البته به شرطی که ما با ساختار وجودی خود و نوع حملات شیطان بر صراط مستقیم آشنا باشیم.

فرض کنید که در حال پیمودن مسیری کوهستانی هستیم. طبیعتاً اگر به پیچ و خم های مسیر و خطراتی که ما را تهدید می کند آشنا بوده و به نقاط ضعف و قوتمان آگاهی داشته باشیم، خود را برای خطرات احتمالی آماده می کنیم. آشنا بودن با نوع حملات شیطان بر صراط مستقیم به ما کمک می کند تا در هر موقعیتی انتظار حمله ای متناسب با شرایط خود را داشته باشیم.

زمانی که به ابعاد پایینی وجودمان بیش از اندازه توجه کرده ایم، انتظار گرفتار شدن به حملۀ سمت چپ شیطان و زمانی که به خیال خود کاملاً موفق عمل کرده ایم، انتظار حمله ای از سمت راست را داشته باشیم. وقتی حسرت و ناراحتی گذشته اذیتمان می کند، بدانیم که حمله از عقب ما را تهدید می کند و زمانی که بابت آینده نگرانیم، در نظر داشته باشیم که شیطان سعی بر انحراف ما از طریق حمله از جلو دارد. طبیعتاً در حال آمادگی آسیب کمتری دیده و امکان انحرافمان از مسیر شباهت به الله هم کمتر می شود.

در این درس گفتیم که چه بخواهیم و چه نخواهیم، با قرار گرفتن در صراط مستقیم و مسیر رسیدن به الله شیطان در کمین ماست و از هیچ تلاشی برای ایجاد غفلت و برهم زدن تعادل ما در مسیر رسیدن به الله دریغ نمی کند. شیطان دشمن آشکار ما بوده و حیله و مکرش واضح است؛ البته به شرطی که ما با ساختار وجود خود و نوع حملات شیطان بر صراط مستقیم آشنا باشیم تا در زمان حمله های او غافل گیر نشویم.

آیا می دانستید که حتی در صراط مستقیم شیطان در کمین شماست؟ چه قدر خود را برای مقابله با حملات او آماده کرده اید؟

[1]. سورۀ زخرف، آیۀ 62