یاری و امداد فرشتگان چگونه زندگی ما را متحول می کند؟
خداوند متعال، نظام هستی را هم در عرصه مادی و هم معنوی، بر پایه قوانین ثابت و پایداری بنا نهاده است. این قوانین، تغییرناپذیر و همیشگی هستند و در هیچ برهه ای از زمان و در هیچ شرایطی، تغییر نمی کنند؛ به طور مثال، آب همواره در مجاورت حرارت تبخیر می شود و در سرمای شدید یخ می زند و امکان ندارد این قاعده عوض شود؛ یا اگر کسی روزی حلال کسب کند و از آنچه کسب می کند صدقه بدهد، به طور طبیعی زندگی اش برکت پیدا می کند. به این قوانین ثابت، سنت های الهی می گویند.
سنت های الهی انواع مختلفی دارند. یکی از مهم ترین این سنت ها سنت امداد است، که به معنی یاری رساندن خداوند به انسان ها برای رسیدن به مقاصدی است که با اراده و اختیار خود برمی گزینند. سنت امداد را می توان از زوایای مختلفی تقسیم بندی کرد. یکی از رایج ترین آن ها تقسیم بندی بر اساس فراگیری نسبت به افراد است؛ بر این اساس، سنت امداد به دو دسته امدادهای عام و امدادهای خاص تقسیم می شود. امدادهای عام برخاسته از صفت رحمانیت و رحمت عام خداوند هستند و تمام انسان ها را چه مؤمن و چه کافر، دربرمی گیرند؛ اما امدادهای خاص فقط شامل حال بندگان مؤمن می شوند و از رحیمیت و عنایات خاص خدا نسبت به این افراد سرچشمه می گیرند.
یکی از انواع امدادهای خاص که به مؤمنان می رسد، امدادهای غیبی است و یکی از انواع امدادهای غیبی نیز، امداد فرشتگان است. از دیرباز در تمام فرهنگ ها و ادیان الهی، باور به وجود فرشتگان که به اذن پروردگار در لحظات دشوار به کمک انسان ها می آیند، وجود داشته است. این باور که ریشه های عمیقی در آموزه های دینی و تجربه های شخصی انسان ها دارد، حاکی از آن است که انسان در این جهان تنها رها نشده و به شکل های مختلف مورد لطف و عنایت پروردگار است. فرشتگان، این مخلوقات نورانی و مطیع امر الهی، واسطه هایی میان خالق و مخلوق محسوب می شوند که مأموریت های متعددی از جمله عبادت، تسبیح خدا، نوشتن نامه اعمال، ابلاغ وحی به پیامبران، حفاظت از انسان ها، یاری رساندن به مؤمنان، رساندن روزی مادی و معنوی، گرفتن جان ها، هدایت قلب ها و اجرای عذاب الهی را بر عهده دارند. امداد فرشتگان جلوه ای از رحمت واسعه الهی است، که به اشکال گوناگون در زندگی افراد تجلی می یابد.
عرصه های مختلف امدادرسانی فرشتگان
امداد فرشتگان نسبت به انسان ها به یک یا دو حوزه محدود نمی شود؛ بلکه این یاری در ابعاد مختلف زندگی، از معنویات گرفته تا مسائل مادی و دنیوی، خودش را نشان می دهد. در ادامه به نمونه هایی از این امدادها اشاره می کنیم.
حفظ و حراست در برابر بلاها و خطرات
یکی از مهم ترین وظایف فرشتگان، حفاظت از انسان هاست. خداوند در قرآن می فرماید: «برای انسان از پیش رو و پشت سر، مأمورانی است که همواره او را به فرمان خدا (از آسیب ها و گزندها) حفظ می کنند.»[1] این حفاظت می تواند شامل دور کردن بلاها، محافظت در برابر آسیب های جسمی، یا حتی دفع وسوسه های شیطانی باشد. البته محافظت فرشتگان در برابر آسیب های جسمانی منجر به مرگ، صرفاً تا زمانی است که اجل فرد فرا نرسیده باشد؛ وقتی اجل فرا برسد، مأموریت فرشتگان محافظ پایان می یابد و شخص به دست ملک الموت و فرشتگان تحت امر او سپرده می شود. به طور کلی باید گفت فرشتگان از مقدرات حتمی جلوگیری نمی کنند؛ بلکه صرفاً انسان را در برابر حوادثی حفظ می کنند که به فرمان خدا قطعیت نیافته باشند.
نکته مهم دیگر در باب حفاظت و امداد فرشتگان این است که این حفاظت و امداد بی قید و شرط نیست؛ ما نمى توانیم خود را در پرتگاه بیفکنیم، دست به هر ندانم کارى بزنیم، یا گناهانی که مستوجب عذاب الهی است مرتکب شویم و همچنان انتظار حفاظت از جانب فرشتگان را داشته باشیم. برای اینکه چنین اشتباهی در ذهن ما شکل نگیرد، خداوند در پایان آیه فوق اضافه می کند که: «خداوند سرنوشت هیچ قوم و ملتى را (به سوی بلا، شکست و شقاوت) تغییر نمی دهد، مگر آنکه آنان آنچه را (از صفات خوب و شایسته) در وجودشان قرار دارد، به زشتی و گناه تغییر دهند…»[2] کسی که به سوی زشتی و گناه حرکت می کند، خواسته یا ناخواسته درهای شکست و شقاوت را به روی خود می گشاید. خداوند ما انسان ها را مختار آفریده و بنا ندارد با زور یا قدرت معجزه، جلوی انتخاب های ما را بگیرد؛ ولو این انتخاب ها اشتباه باشند؛ البته خداوند مهربان حتی برای شقی ترین افراد، نشانه های هدایت خود را می فرستد؛ اما بسیاری از آن ها عمداً این نشانه ها را نادیده می گیرند.
ثبات قدم و تقویت روحی در لحظات دشوار
انسان ها در مواجهه با سختی ها، ترس ها و ناملایمات، نیاز به تقویت روحی و ثبات قدم دارند. فرشتگان در این شرایط به یاری افراد مؤمن می آیند و با دمیدن آرامش و قوت قلب، آن ها را در برابر چالش ها مقاوم می سازند. امداد فرشتگان، به مؤمنان کمک می کند تا ناامید نشوند و با توکل بر خدا، مسیر درست را ادامه دهند. بسیاری از آرامش ها و قدرت های روحی که به رزمندگان جبهه حق در میادین نبرد اعطا می شود، از همین جنس است. البته درک آرامشی که به وسیله فرشتگان القا می شود، نیاز به آمادگی قلبی دارد و زمانی اتفاق می افتد که فرد به وسیله تزکیه نفس، زمینه چنین دریافت هایی را در خود ایجاد کرده باشد.
یکی از مشهورترین و آشکارترین نمونه های امداد فرشتگان، در جنگ بدر اتفاق افتاد. مسلمانان در این جنگ با کمترین تجهیزات و فقط با پشتوانه ایمان خود، راهى صحنه نبرد شدند؛ خداوند نیز با نزول هزار فرشته امدادگر، آنان را یارى کرد و طعم شیرین پیروزی را به ایشان چشاند. تقریباً می توان گفت امدادهایی که در جنگ بدر اتفاق افتاد، وسیع ترین امدادهای غیبی بود و بعد از آن، کمتر شاهد چنین پدیده ای هستیم. از این رو، می توان گفت نزول امداد از جانب پروردگار تابع تقوا، اخلاص و توکل مؤمنان است؛ هر قدر میزان اخلاص ما بیشتر و توکل مان به خدا قوی تر باشد، از امدادهای غیبی بیشتر بهره می بریم.
امداد فرشتگان در جنگ احزاب (خندق)، نمونه ای دیگر از امدادهای غیبی خداوند است. در این جنگ، قبایل مختلف عرب با ارتشی ده هزار نفره و مجهز به سوی مدینه رهسپار شدند، تا مسلمانان را سرکوب و تسلیم کنند. مسلمانان به پیشنهاد سلمان فارسی، خندقی عظیم به دور شهر حفر کردند که کندنش آن هم با وسائل آن زمان، بسیار طاقت فرسا بود. جنگ و محاصره مدینه طولانی شد. آذوقه رو به اتمام رفت و سختی های فراوانی به مسلمانان وارد شد؛ تا اینکه در اوج بحران و با دعا و استغاثه لشکر اسلام، خداوند عنایت کرد و با فرستادن طوفان های شدید و همچنین لشکری از فرشتگان، سپاه دشمن را متفرق کرد و به مسلمانان نصرت بخشید. از این دست امدادها در دوران جنگ تحمیلی نیز فراوان رخ داده و روایت آن ها در خاطرات کتبی و شفاهی رزمندگان موجود است.
الهامات و راهنمایی های غیبی
فرشتگان می توانند در قالب الهامات و هدایت های قلبی، یا حتی دیدن رؤیاهای صادقه، مؤمنان را در تصمیم گیری ها و انتخاب مسیرهای صحیح یاری کنند. اغلب اوقات، یک ایده ناگهانی یا حسی قوی برای انجام کاری خیر، منشأ فرشته ای دارد و فرشتگان آن را به شخص الهام می کنند. در اینگونه موارد ما معمولاً می گوییم به دلم افتاد فلان کار را نجام دهم؛ اما واقعیت این است که هیچ چیز در جهان اتفاقی و تصادفی نیست و هر نیتی که اصطلاحاً به دل ما می افتد، منشأ خارجی دارد که می تواند شیطانی یا فرشته ای باشد.
البته همانطور که گفتیم، دریافت الهامات غیبی نیاز به آمادگی دارد. کسانی که در راه پذیرش حق، سرسختی به خرج می دهند و عناد و سرکشی می ورزند، خود را از دریافت این الهامات محروم می کنند و راه هدایت را بر خود می بندند. الهامات غیبی فقط به قلب انسان های آزاده، حقیقت جو و بی تعصب وارد می شوند؛ هرکس که اندک صفا و نورانیتی در خود داشته باشد، ولو آنکه به ظاهر گناهکار باشد، خداوند از همان روزنه کوچک استفاده می کند و او را به راه درست هدایت می کند.
یاری در عبادت و قرب الهی
فرشتگان، خود از مقربان درگاه الهی هستند و مؤمنان را در مسیر عبودیت یاری می کنند. آنها در مجالس ذکر و محافل قرآنی حضور می یابند، برای مؤمنان استغفار می کنند و دعاهای آ ن ها را به درگاه الهی می برند. این حضور و یاری فرشتگان، فضای معنوی را عمیق تر کرده و مؤمن را به خدا نزدیک تر می سازد.
به طورکلی، باور به امداد فرشتگان و یاری رساندن آن ها، منبعی از آرامش، امید و قدرت را برای مؤمنان ایجاد می کند. این باور به ما یادآوری می کند که در این جهان پهناور تنها نیستیم و قرار نیست بار مشکلات را به تنهایی به دوش بکشیم. دست یاری گر خداوند و کارگزاران دوست داشتنی و مهربان او، همواره پشت و پناه ماست؛ پس می توانیم با قلبی مطمئن و امیدوار به پیش برویم و به سوی آینده و اهداف مقدس خود گام برداریم.
[1] سوره رعد، آیه 11
[2] سوره رعد، آیه 11
