بهشت و جهنم در زندگی روزمره؛ هر انتخاب ما یک قدم در مسیر ساختن سرنوشت ابدی

راهکارهایی برای زندگی بهتر یا شناخت مصادیق بهشت و جهنم در زندگی روزمره

زندگی برای انسان خردمند، سفری معنادار است و هر انتخاب، عمل و فکری، نقشی کلیدی در تعیین مسیر این سفر ایفا می کند؛ اما چگونه می توان در این مسیر راه درست را تشخیص داد و به سوی سعادت گام برداشت؟ پاسخ  صحیح به این پرسش نیازمند درک عمیق از مفهوم و نشانه های بهشت و جهنم در زندگی روزمره است. چه قدر با ماهیت واقعی و حقیقت بهشت و جهنم آشنا هستیم؟ آیا این دو، صرفاً مفاهیمی انتزاعی و مربوط به علم الهیات و زندگی پس از مرگ هستند، یا امکان درک و تجربۀ بهشت و جهنم در زندگی روزمره هم وجود دارد؟

به طور سنتی، بهشت و جهنم به عنوان مقاصدی مربوط به جهان پس از مرگ معرفی شده اند و اغلب با پاداش ها  و مجازات های گوناگون توصیف می شوند؛ اما آیا ممکن است این دو مفهوم، واقعیت هایی باشند که هر روز می سازیم و حتی در همین دنیا مشغول زندگی در آنها هستیم؟ آیا می توانیم مصادیقی از بهشت و جهنم در زندگی روزمره پیدا کنیم؟

مفاهیم بهشت و جهنم، مقصدهای صرفاً متافیزیکی نیستند، بلکه واقعیت های ملموسی هستند که در انتخاب های روزمرۀ ما بازتاب دارند. همۀ افراد، از همین دنیا و لابه لای زندگی روزمره در حال ساخت بهشت و جهنم خود هستند. باور به وجود بهشت و جهنم در زندگی روزمره باعث می شود به راحتی از کنار انتخاب ها، ارتباط ها، رفتار و افکار خود عبور نکنیم. ویژگی ها و کارهای روزمره ای مانند مهربانی، شکرگزاری و گشاده رویی طعم بهشت را در همین دنیا به ما می چشانند؛ در حالی که با حسادت، عصبانیت، زودرنجی و ناشکری، جهنم را در زندگی خود تجربه خواهیم کرد.

شناخت مظاهر بهشت و جهنم می تواند تأثیر عمیقی بر کیفیت زندگی ما بگذارد، از این رو دستیابی به شناختی عمیق از آن ها اهمیت ویژه ای دارد. پاسخ به پرسش های بالا کمک می کند تا درکی عمیق تر از مفهوم بهشت و جهنم داشته باشیم و جلوه های بهشتی و جهنمی زندگی خود را در دنیای اطرافمان تشخیص دهیم.

در این درس به بررسی ضرورت شناخت مظاهر بهشت و جهنم در زندگی روزمره و معرفی برخی از مصادیق آن ها می پردازیم.

ضرورت و آثار شناخت مظاهر بهشت و جهنم در زندگی روزمره

بسیاری از ما به دنبال یک زندگی هدفمند، معنادار و آرام هستیم. یکی از مهمترین ها راه های رسیدن به چنین هدفی، درک ارتباط بین انتخاب های روزمره و سرنوشت ابدی است؛ چون ما با اعمال و افکار روزانۀ خود در حال ساخت بهشت یا جهنمی هستیم که هم در این دنیا می توانیم آن  را تجربه کنیم و هم در زندگی ابدی به آن متولد می شویم. امیرالمؤمنین (علیه السلام) در معرفی ویژگی پرهیزکاران به این نکته اشاره نموده و می فرمایند: «آن ها به کسانی می مانند که بهشت را با چشم خود دیده و در آن متنعم اند و همچون کسانی هستند که آتش دوزخ را مشاهده کرده و در آن معذبند!»[1]

شناخت مصادیق بهشت و جهنم در زندگی روزمره از جنبه های مختلفی مهم است و آثار بی نظیری دارد که در ادامه به برخی از آن ها اشاره می کنیم:

اصلاح رفتار و سلوک فردی

شناخت مظاهر بهشت و جهنم در زندگی روزمره، راهکار مؤثری برای اصلاح رفتار و سلوک فردی است. وقتی انسان بداند هریک از اعمال، رفتار و نیت هایش در چه مسیر و سرنوشتی قرار می گیرند، تلاش می کند رفتارهای خود را برای کسب رضایت الهی و وارد شدن به بهشت و دوری از جهنم تنظیم کند. مزیت توجه به مظاهر دنیوی بهشت و جهنم این است که در همین دنیا و با انجام اعمال روزمره می توانیم طعم بهشت یا جهنم را بچشیم و نسبت به ماهیت آن ها آگاه شویم.

نظام مندی امور دنیوی

زندگی ما انسان ها ابدی است و هریک از انتخاب های ما اثری ماندگار بر این ابدیت خواهد داشت. باور به ابدیت و شناخت بهشت و جهنم به زندگی ما نظم می دهد و کمک می کند تا با برنامه ریزی و هدف گذاری، در مسیر درست حرکت کنیم؛ اگر مقصد سفر خود را به درستی بشناسیم، وسایل سفر خود را متناسب با آن مقصد انتخاب می کنیم. وقتی بدانیم که هر عمل ما نتیجه ای ابدی خواهد داشت، تلاش می کنیم تا در دنیا عوامل سازندۀ بهشت را فراهم کنیم و از عوامل جهنم ساز دور شویم. لازمۀ چنین اقدامی این است که با جلوه های بهشت و جهنم در زندگی روزمره آشنا باشیم؛ برای مثال، اگر بدانیم که صبر و استقامت در برابر مشکلات از جمله عوامل سازندۀ بهشت هستند[2]، تلاش می کنیم تا در مواجهه با سختی ها، صبور و بردبار باشیم و از نا امیدی و یأس دوری کنیم.

تشخیص میزان سلامت و معنویت زندگی

شناخت مظاهر بهشت و جهنم در زندگی روزمره به ما کمک می کند تا ارزش های واقعی را تشخیص دهیم. می توان تمام عواملی را که منجر به سلامت یا بیماری قلب می شوند، به نوعی  مظاهر بهشت و جهنم در زندگی روزمره به شمار آورد؛ چون عامل اصلی سنجش انسان برای ورود به بهشت یا جهنم، میزان سلامت قلب است.

ویژگی هایی مانند حسن خلق، صداقت، مهربانی و شکرگزاری، صفات و جلوه هایی بهشتی هستند که از سلامت قلب خبر می دهند و در مقابل، حسادت، غم، پرخاشگری و زودرنجی مظاهر جهنم و بیانگر فقر قلب و بیماری روحی و درونی انسان هستند. شناخت این مظاهر، کلید این فهم است که چه نوع زندگی و رفتارهایی، سالم و چه مواردی، خطرناک و مهلک هستند.

آمادگی برای زندگی ابدی

شناخت مظاهر بهشت و جهنم در زندگی روزمره، نه تنها به ما کمک می کند تا در این دنیا زندگی بهتری داشته باشیم، بلکه ما را برای زندگی ابدی در بهشت هم آماده می کند. این دنیا محل تمرین برای مأنوس شدن با مظاهر بهشت است.[3] این دیدگاه باعث می شود زندگی در دنیا را فرصتی برای رشد و تکامل معنوی در نظر بگیریم. با تمرین رفتارهای بهشتی در این دنیا، خود را برای زندگی ابدی در بهشت آماده می کنیم.

درک ارتباط دنیا و آخرت

بر اساس قانون نسبت، بین دنیا و آخرت ارتباط نزدیکی وجود دارد؛ هرچه در این دنیا بکاریم، در آخرت برداشت خواهیم کرد. شناخت مظاهر بهشت و جهنم در زندگی روزمره به ما کمک می کند تا این ارتباط را به صورت عینی و ملموس درک کنیم و با انتخاب های درست، آینده ای سعادتمندانه برای خود رقم بزنیم. باور به آخرت و بهشت و جهنم منجر به تلاش در دنیا می شود.

مصادیق بهشت و جهنم در زندگی روزمره

درک مفاهیم بهشت و جهنم، فراتر از یک باور صرف، نیازمند شناخت جلوه های این دو در بطن زندگی روزمره است. این شناخت با درک این مساله آغاز می شود که بهشت و جهنم صرفاً مکان هایی خارج از این دنیا نیستند، بلکه حالاتی وجودی هستند که در افکار، رفتارها و احساسات ما بازتاب می یابند.

مصداق بهشت و جهنم در زندگی روزمره؛ در واقع مجموعه ای از انتخاب های کوچک و بزرگ است که در طول زمان، سرنوشت ما را رقم می زنند؛ انتخابی از میان انواع مختلف اعمال، افکار و احساسات که می توانند نشان دهند در کدام مسیر هستیم، بهشت یا جهنم!

در ادامه به مجموعه ای از اعمال، افکار و احساسات بهشتی و جهنمی اشاره می کنیم. آگاهی نسبت به این موارد، که همۀ ما در زندگی روزمره با آنها مواجه هستیم، کمک می کند در بزنگاه ها بهترین رفتار، فکر و احساس را انتخاب کنیم و از اعمال، اندیشه ها و احساسات بد و جهنمی  پرهیز نماییم.

مصادیق بهشت

· صدقه و انفاق: بخشش از مال و دارایی برای رفع نیاز دیگران.

· صبر و مدارا: استقامت، تحمل سختی ها و گذشت از خطاهای دیگران.

· شرح صدر: داشتن ظرفیت بالا، تحمل سختی ها و پذیرش نظرات مخالف.

· کظم غیظ: فرو بردن خشم، کنترل عصبانیت و پرهیز از واکنش های ناگهانی.

· صله رحم: محبت به اعضای خانواده و ایجاد فضایی شاد و صمیمی برای آن ها.

· شکرگزاری: قدردانی از نعمت های الهی، سپاسگزاری از دیگران، توجه به داشته ها.

· غفران: توانایی بخشیدن دیگران، گذشت از اشتباهات آن ها و رهایی از کینه و نفرت.

· خدمت به دیگران: کمک به همنوع، دستگیری از نیازمندان و حتی یاری رساندن به حیوانات.

· محبت خالصانه: دوست داشتن بدون چشم داشت دیگران و عشق ورزیدن به مخلوقات الهی.

· حسن خلق و گشاده رویی: روی خوش، رفتار مهربانانه و محترمانه با دیگران و پرهیز از خشونت.

· خوش بینی: داشتن نگاه مثبت به زندگی، امیدواری به آینده، تمرکز بر جنبه های مثبت هر موضوع.

· داشتن دغدغه های متعالی: داشتن اهداف انسانی، تمرکز بر مسائل مهم و مؤثر بر سرنوشت ابدی.

مصادیق جهنم

· تکبر و فخرفروشی: خودبزرگ بینی، فخر فروختن با داشته ها و تحقیر دیگران.

· سوء ظن و بدبینی: نگاه منفی به دیگران و تفسیرهای نادرست از رفتار آن ها.

· تحقیر و تمسخر: کوچک شمردن دیگران و نشان دادن تکبر نسبت به آن ها.

· بدخلقی و خشونت: ایجاد ناراحتی برای دیگران، چه به صورت لفظی و چه عملی!

· حسرت برای دنیا: وابستگی عاطفی به مادیات و افسوس برای از دست دادن آن ها.

· عصبانیت: از دست دادن کنترل، واکنش های تند و غیر منطقی و پرخاشگری کلامی و رفتاری.

· حسادت: آرزوی زوال نعمت از دیگران، ناراحت شدن از موفقیت آن ها و تلاش برای تخریب آن ها.

· غیبت، تهمت و دروغ گویی: بیان سخنان نادرست، پخش شایعات و نسبت دادن اتهامات به دیگران.

مرور این مصادیق و نشانه های رفتاری، فکری و احساسی نشان می دهد که بهشت و جهنم نتیجۀ انجام کارهای عجیب و خارق العاده نیستند، بلکه در زندگی روزمره و در همین دنیا، با انجام چنین کارها و رفتارهای ساده ای می توانیم آن ها را بسازیم. با شناخت این نشانه ها و تلاش برای تقویت رفتارهای بهشتی و دوری از رفتارهای جهنمی می توان زندگی  سرشار از آرامش، سعادت و معنویتی را تجربه کرد و به بهشت ابدی دست یافت؛ پس به بیانی دیگر انتخاب میان بهشت و جهنم در زندگی روزمره با خود ماست!

در این درس به بررسی تأثیر شناخت مظاهر بهشت و جهنم بر انتخاب های روزانه پرداختیم. هدف ما ارائۀ راهنمایی عملی برای ساختن بهشت و پرهیز از جهنم به کمک افکار، احساسات، رفتار و روابطی است که در زندگی روزمره با آن ها مواجه هستیم. شما چه نظری دربارۀ جریان بهشت و جهنم در زندگی روزمره دارید؟

[1] فَهُمْ وَ الْجَنَّهُ کَمَنْ قَدْ رَآهَا، فَهُمْ فِیهَا مُنَعَّمُونَ، وَ هُمْ وَ النَّارُ کَمَنْ قَدْ رَآهَا، فَهُمْ فِیهَا مُعَذَّبُونَ؛ نهج‌البلاغه، خطبه 193

[2] وَجَزَاهُمْ بِمَا صَبَرُوا جَنَّهً وَحَرِیرًا؛ سوره انسان، آیه 12

[3] امیرالمؤمنین (علیه‌السلام): «أَلَا وَ إِنَّ الْیَوْمَ الْمِضْمَارَ وَ غَداً السِّبَاقَ وَ السَّبَقَهُ الْجَنَّهُ وَ الْغَایَهُ النَّارُ؛ آگاه باشید امروز، روز تمرین و آمادگى و فردا روز مسابقه است. پاداش برندگان، بهشت، و کیفر عقب‌ماندگان آتش است.»؛ نهج‌البلاغه، خطبه 28