خیال و نیت چگونه می توانند به ما در مسیر زندگی کمک کرده یا از اهداف دورمان کنند؟

خیال و نیت؛ ابزاری برای حرکت پرقدرت به سمت رسیدن به اهداف

تا به حال پیش آمده که آرزو کنید از محدودیت های دنیا فراتر بروید؟ احساس کنید زندگی می تواند معنای عمیق تری داشته باشد؟ خیال و نیت سازنده دقیقا ابزار هایی هستند که می توانند این رویاها را برای شما محقق کنند و یا اگر خیالات و نیات سازنده و مثبت نباشند، می توانند به طور کلی شما را از اهدافتان دور کنند.

زندگی ما انسان ها جریانی پیچیده است که در کنار محدودیت ها، فرصت های رشد خاص خود را دارد. در چنین جهانی که در چهارچوبی از زمان و مکان محدود است، این سؤال مطرح می شود که چگونه می توان فراتر از عمل های محدود خود، به رشد و تعالی روحی و انسانی رسید؟ آیا تا به حال شده که دلتان بخواهد با دارایی هایی بیش از آنچه که با اعمالتان به دست آورده اید، وارد آخرت شوید؟ اما چطور می توان به این خواسته رسید؟ خیال و نیت سازنده چه نقشی در این مسیر ایفا می کنند؟

در دروس گذشته گفتیم که انسان به عنوان موجودی محدود در زمان و مکان، نمی تواند به همه خواسته هایش در دنیا برسد؛ اما نیت و خیال سازنده میان بری برای آزادسازی ذهن و باطن از محدودیت های این دنیاست. تخیل و نیت، دو قوه  بنیادی هستند که می توانند ما را از پایین ترین درجه های کمال به بالاترین مراتب رشد انسانی برسانند. به عبارتی ما از طریق خیال و نیت سازنده، راهی جدید برای نزدیکی به کمال و مقام انسانی پیدا می کنیم. این دو نیرو ما را به افق هایی از رشد می رسانند که فراتر از توانایی های عملی ماست.

تا چه اندازه می توان با ابزار خیال و نیت، روح خود را به  سمت مراتب والای انسانی سوق داد؟ در این مقاله، به جایگاه و تاثیر خیال و نیت سازنده در زندگی می پردازیم و بررسی می کنیم که چگونه این دو ظرفیت درونی به ما کمک می کنند تا فراتر از محدودیت های جسمی و اعمال مان، به کمال انسانی دست یابیم.

نقش خیال در رشد انسانی

گفتیم که خیال و نیت سازنده دو ابزار مهم در رشد انسانی ما هستند، در این بخش می خواهیم به بررسی نقش خیال در این مسیر بپردازیم. خیال، یکی از قدرت های باطنی ماست که نقشی اساسی در رشد و تربیت ما دارد. قدرت تخیل مثبت، با فعال سازی لایه های ذهنی و روانی، زمینه ای ایجاد می کند که بتوانیم در ذهن خود آزادانه به آرزوها، ارزش ها و افکار والا اندیشیده و آن ها را درخود پرورش دهیم. این نوع خیال، فراتر از تصورات ساده و خیالات گذرا بوده و به ما توانایی تصویرسازی ذهنی از اهداف و خواسته های خود را می دهد که می تواند نقشه ای روشن و هدفمند برای آینده مان ترسیم کند.

از منظر تربیتی، خیال مثبت می تواند پلی میان خواسته های قلبی و اعمال مان باشد. دین اسلام به خیال مثبت به عنوان موتوری برای حرکت قلب و تربیت نفس می نگرد.[1] تصویرهای ارائه شده در قرآن از بهشت و جهنم، نمونه ای از تبیین تربیتی خداوند است که از قدرت تصور انسان برای ایجاد گرایش به خوبی ها و دوری از بدی ها بهره می برد. هدف از به تصویر کشیدن نعمت های بهشت این است که ما با تخیل این تصاویر، سطح انگیزش خود را افزایش داده و مسیر زندگی مان را به سوی تعالی انسانی تغییر دهیم. همچنین این فکر کردن به ویژگی های بهشت ما را از مادیات دنیا فراتر برده و باعث می شود انگیزه پرهیز از دنیاپرستی در وجودمان تقویت شود. خیال سازنده نه تنها ما را از حالت سطحی نگری و غرق شدن در امور مادی رها می کند، بلکه فرصتی فراهم می آورد تا میان آنچه انجام می دهیم (عمل بیرونی) و آنچه قصد و هدف اصلی مان است (نیت درونی)، ارتباطی هماهنگ و معنادار شکل گیرد. این قدرت درون زا، اگر به درستی هدایت شود، ظرفیت آن را دارد که انسان را به جایگاه های والا در بعد انسانی برساند.

از طرف دیگر خیال مثبت، قدرت تغییر نفس ما را داشته و فضایی ایجاد می کند که بتوانیم در ذهن خود به آرزوها، ارزش ها و افکار انسانی فکر کرده، آن ها را پرورانده و حتی از این خیالات برای برقراری ارتباط قلبی با خداوند و اهل بیت (علیهم السلام) بهره ببریم. خیال سازنده، توانایی قدرت تصور مثبت را در ما تقویت کرده و قادرمان می سازد تا آینده ای روشن تر و هدفمندتر برای خود ترسیم کنیم. همچنین به ما کمک می کند تا امید و انگیزه را در لحظه های دشوار زنده نگه داشته و با تصویرسازی ذهنی به پرورش و تربیت درونی خود بپردازیم.

نیت چگونه باعث رشد انسانی ما می شود؟

در ادامه بررسی خیال و نیت سازنده، به نیت می رسیم. بر اساس آموزه های دینی، انسان ها در روز قیامت با نیت هایشان محشور می شوند.[2] در تعریف نیت باید بگوییم که نیت چیزی معادل آرزو یا تصمیم نیست؛ بلکه پایه ای برای رشد درونی ماست که به شخصیت مان عمق می دهد. نیت همان چیزی است که ظاهر ما را تحت تاثیر قرار داده و آنچه در باطن مان شکل می گیرد را در قالب اعمال نمایان می کند؛ برای مثال، کسی که نیت کمک به دیگران دارد، رابطه ای بین نیت خود و عملش ایجاد می کند که منجر به ایجاد شخصیتی مهربان و اجتماعی می شود.

برخلاف ظاهر عمل که ممکن است میان افراد مختلف مشابه باشد، نیت همان چیزی است که ارزش واقعی عمل را تعیین می کند. به عنوان مثال، عملی که به ظاهر خیر است اما از نیتی ناخالص و سطحی سرچشمه گرفته، نه تنها اثر ندارد، بلکه ممکن است ما را از رشد انسانی نیز بازدارد. ازاین رو، نیت را می توان مانند عدد «یک» دانست که به صفرهای اعمال ما ارزش می دهد؛چرا که بدون نیت، حتی بزرگ ترین اعمال نیز بی ارزش خواهند بود.

نیت حتی در نبود شرایط مناسب برای عمل، باز هم می تواند انسان را به رشد برساند. این بدان معناست که نیت صادقانه، فارغ از نتیجه عمل، انعکاسی از میل درونی ماست و می تواند به تنهایی انگیزه ای برای تغییر و تعالی ایجاد کند.

نیت مثبت و سازنده می تواند به زندگی روزمره ما معنا و ارزش بیشتری بدهد. برای مثال، فردی که کارهای عادی روزانه مانند کمک به دیگران یا تربیت فرزندانش را با نیت تقرب به خداوند یا خدمت به خلق انجام می دهد، از این اعمال ساده آثاری عمیق تر و گسترده تر از دیگرانی که همین کارها را بدون نیت تقرب انجام می دهند، به دست می آورد. نیت بلند و مثبت، ارزش اعمال ما را چند برابر می کند؛ در حقیقت، نیت ها با بزرگ کردن روح، ما را از شکایت ها، خستگی ها و وابستگی های زندگی می رهانند. انسانی که دغدغه های انسانی دارد، به فردی گره گشا تبدیل می شود. چنین انسانی، حتی اگر عملا فرصت تحقق تمام نیت هایش را پیدا نکند، به دلیل بازتاب این نیت ها در شخصیت و خواب و بیداری اش، مسیری روشن تر به سوی قرب الهی پیدا می کند.

از سوی دیگر، کسانی که نیت های عمیق و هدفمند در زندگی دارند، حتی در مواجهه با موانع و شکست ها، آرام تر و مقاوم تر عمل می کنند؛ چرا که آن ها می دانند نیتشان فراتر از دایره محدود زندگی دنیایی بوده و در راستای اهداف والاتری تنظیم شده است.

نکته دیگر اثر نیت بر باطن و شخصیت ماست. نیت، برخلاف عمل که نتیجه ای بیرونی دارد، اثری عمیق تر و باطنی بر فرد می گذارد. هر بار که انسان نیتی نیک در دل داشته باشد، باطن او شکلی متناسب با آن نیت را به خود می گیرد.

خیال و نیت سازنده دو قدرت بنیادین انسانی هستند که نقش مهمی در رشد و تعالی روحی ایفا می کنند. خیال سازنده، با تصویرسازی مثبت، فضایی ذهنی خلق می کند که انسان را به سمت اهداف والا و آرزوهای بلند سوق می دهد. در مقابل، نیت سازنده به اعمال انسان ارزش داده و از طریق تنظیم اهداف درونی، او را به رشد معنوی و اخلاقی نزدیک می کند. در این مقاله به بررسی تاثیر خیال و نیت سازنده بر زندگی انسان پرداختیم و نشان دادیم چگونه این دو ابزار درونی می توانند به ما کمک کنند تا فراتر از محدودیت های مادی، در مسیر کمال گام برداریم.

[1]. حضرت علی (علیه‌السلام) در یکی از خطبه‌های خود به این مسئله پرداخته‌اند و فرموده‌اند: «اگر با چشم دل به زیبایی‌ وصف‌شده از بهشت بنگری، نفس تو از شهوت‌های دنیوی و ظاهر فریبنده آن دل می‌کَند و به سوی لذاتی بالاتر جذب می‌شود.» (نهج البلاغه، ترجمه فیض، خ 164)

[2].  حضرت محمد (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم): «یُحشَرُ النّاسُ على نِیّاتِه؛ مردم مطابق نیّت‌هاى خود محشور مى‌شوند.» (کنزالعمّال، 7245)