خطر شرک چیست و چرا شرک از جمله گناهان غیرقابل بخشش است؟

خطر شرک چگونه باعث کندی ما در حرکت به سمت هدف می شود؟

خطر شرک مطابق با روایات دینی از جمله خطراتی است که می تواند تمام اعمال ما را نابود کند؛ خطر شرک تا جایی است که حتی می تواند مانع از اثر بخشی شفاعت کنندگان در قیامت باشد. اما چرا؟ طبیعتا بعد از مشخص شدن هدف در هر مرحله ای از زندگی باید به دنبال رفع موانع و سختی های کار بود؛ زیرا به همان اندازه که مبهم بودن هدف می تواند ما را از دستیابی به آن باز دارد، وجود موانع و سختی ها هم می تواند حرکت ما را با کندی و یا حتی توقف مواجه کند.

مهم ترین مسیری که در زندگی ما تعریف شده و تضمین کننده یا نابود کننده سعادت ابدی ماست، حرکت به سمت ابدیت است. ابدیت به عنوان مرجع بازگشت و خانه اصلی ما محسوب شده و تمامی اعمال و رفتار ما در سایه جدی گرفتن ابدیت و تشخیص درست شرایط و ملزومات زندگی در آن تعریف می شود. این تولد سالم ما به ابدیت است که در نهایت سعادت یا شقاوت دائمی ما را رقم می زند و بدیهی است که بدون در نظر گرفتن لازمه های یک تولد سالم در طول حرکت به سمت ابدیت، رسیدن به نتیجه دلخواه نیز برای ما غیر ممکن است. 

اما شیطان هم به عنوان اصلی ترین دشمن ما هرگز از ایجاد مانع بر سر این راه غفلت نکرده و تمام تلاش خود را برای جلوگیری از رسیدن به هدفی که خدا برای خلقتمان در نظر گرفته، به کار می بندد؛ که از آن جمله می توان به ایجاد شک در مسیر یا شرک نسبت به الله نام برد. ما در این درس قصد داریم تا ببینیم شرک به الله چیست و چگونه خطر شرک بر کیفیت حرکت ما در رسیدن به ابدیت و دستیابی به هدف خلقتمان اثر می گذارد؟

تعریف شرک

طبیعتا برای درک درست خطر شرک و نحوه تاثیر آن بر روی حرکت به سمت ابدیت ابتدا نیاز داریم تا به تعریف درستی از شرک برسیم. شرک به عنوان یکی از اصلی ترین عوامل بازدارنده حرکت ما محسوب می شود و بررسی میزان تاثیر شرک بدون در نظر گرفتن ویژگی های آن ممکن نیست.

برای درک اهمیت این خطر کافی ست بدانیم که شرک در مقابل توحید تعریف می شود؛ یعنی درست در مقابل عاملی که ما برای رسیدن به هدف خلقت خود به آن نیاز داریم. همان طور که در درس های گذشته نیز به آن اشاره کردیم، میزان سعادت و آرامش ما در فضای جاودانه آخرت به میزان قرب و نزدیکی مان با الله بستگی دارد و این نزدیکی را میزان شباهت ما به الله یعنی کمال و هستی مطلق و بی نهایت تعیین می کند. اما اولین قدم برای رسیدن به این قرب و شباهت، داشتن باور درست نسبت به هستی یکتا و بی نهایتی ست که وجود ما بدون آن ممکن نیست. 

البته همان طور که ایمان و توحید مراتب مختلفی را در بر می گیرند، شرک نیز مراتب مختلفی دارد؛ اما به لحاظ نوع می توان آن را به دو بخش کلی تقسیم کرد:

• شرک نظری

در حقیقت این نوع از شرک که در رأس همه گناهان است، زمانی اتفاق می افتد که فردی هم به صورت زبانی و هم در عمل برای خدای یکتا و یگانه شریک قائل شده و چیزی جز الله یا هستی مطلق را در کارهای خود منشاء اثر بداند.

• شرک عملی

شرک عملی زمانی اتفاق می افتد که ما اگرچه در زبان به یگانه بودن خداوند اعتراف می کنیم، اما در عمل طوری رفتار می کنیم که نشان دهنده تکیه کردن ما بر اسباب و علت هایی غیر از خداست؛ مثلا با وجود اینکه خدا را خالق و همه کاره این عالم می دانیم، برای حل مشکلات، ناملایمات و بیماری ها غیر خدا را موثر می دانیم.

خطر شرک در حرکت 

حالا سوال اینجاست که شرک چگونه رسیدن ما به هدف خلقتمان را با مشکل مواجه کرده و بر ابدیت ما تاثیر می گذارد؟ 

در حقیقت باور و یقین به اینکه هدف خلقت ما در گرو شباهت به الله است، تا حد زیادی به این سوال پاسخ می دهد؛ زیرا رسیدن به این شباهت زمانی معنا پیدا می کند که ما ابتدا به درک و فهم درستی از الله رسیده باشیم؛ یعنی به الله به عنوان تنها هستی جاری در تمام عالم معتقد باشیم و شرک دقیقا بیان کننده این است که ما در فهم خود از الله به عنوان تنها موجود موثر در این عالم دچار مشکلیم. زمانی که ما به شرک مبتلا هستیم، در باور ما به جای اینکه الله هستی یکپارچه  و یکتایی باشد که تمام عالم را در بر گرفته، موجود محدودی است که با کمال مطلق فاصله بسیاری دارد؛ از همین رو نیز نه او را دارای قدرت مطلق می دانیم که به هنگام ضعف خود از او کمک بگیریم؛ نه او را مدبر مطلق می دانیم که تدبیر کارهایمان را به او بسپاریم و نه برای او علم و ربوبیتی بی انتها قائلیم که خود را به او سپرده و در حل مشکلات خود به او تکیه کنیم.

پس شرک در اولین قدم زمانی ایجاد می شود که ما در تعریف خود از الله به عنوان کمال مطلقی که تمام امور وابسته به اوست، دچار مشکل شویم؛ این موضوع دقیقا در مقابل سعادت ما قرار گرفته و رسیدن به هدف خلقتمان را نشانه می گیرد و شاید از همین جهت نیز گناهی غیرقابل بخشش بوده و در راس گناهان دیگر قرار می گیرد.

شرک؛ عامل کندی در حرکت

ما به هر میزان هم که در زندگی مان موفق بوده و مراتب عالی کمال را در ابعاد مختلف وجود خود طی کرده باشیم، مادامی که به هدف خلقتمان دست پیدا نکنیم، شکست خورده ایم. با توجه به فرصت کوتاه عمر و زمان محدودی که در شرایط رحمی دنیا با آن مواجهیم، تنها زمانی می توانیم موفق عمل کنیم که حرکت ما نه تنها از سرعت لازم برخوردار بوده بلکه دارای سبقت نیز باشد؛ اما خطر شرک در این میان مانند عاملی عمل می کند که نه تنها با کمرنگ کردن هدف، سرعت و سبقت برای رسیدن به ابدیت را از بین می برد، بلکه ما را گرفتار چرخه ای می کند که به هیچ وجه به مقصد درست یعنی الله منتهی نمی شود. 

در این حالت به جای در راس قرار دادن خدا به توهماتی تکیه می کنیم که به خودی خود موجودیتی نداشته و در بودن خود نیز به خدا وابسته هستند. درست مانند اینکه به جای بستن قرارداد با رئیس یک شرکت، تمام تلاش خود را برای برقراری ارتباط با کارمند جزء مجموعه به کار گرفته و در آخر هم انتظار رسیدن به نتیجه مطلوب را داشته باشیم. به عبارتی اصل را رها کرده و انتظار نتیجه گرفتن از امور وابسته و غیر موثر را داشته باشیم؛ اگرچه شاید این موضوع در ظاهر کاری بعید و غیرمنطقی به نظر برسد، اما حقیقی است که بسیاری از ما در سطوح مختلف به آن دچار بوده و از همین رو هم در حرکت به سمت ابدیت با کندی یا ضعف روبه رو می شویم؛ در واقع به میزانی که در تعریف خود از کمال مطلق و بی نهایت دچار مشکل بوده و باور خود به تنها موجود موثر در عالم را از دست می دهیم، به مراتبی از شرک مبتلا شده ایم.