درهای بهشت؛ راه هایی برای بهشتی شدن انسان ها

درهای بهشت چند تاست؟ تا به حال از خودتان پرسیده اید که چرا بهشت هشت در دارد؟ هشت در برای بهشتی که وسعتش بی نهایت بار بزرگ تر از دنیاست، کم و شک برانگیز نیست؟ این هشت در چه درهایی هستند و برای ورود چه کسانی تعریف شده اند؟

بهشت یا همان جنه در آموزه های دین اسلام جایگاهی مقدس، باشکوه و ابدی است که خداوند آن را به عنوان پاداش برای مؤمنان و نیکوکاران در نظر گرفته است. در قرآن کریم از بهشت با نام های متفاوت چون «جنت الفردوس»[1]، «جنت عدن»[2] و «دارالسلام»[3] یاد شده است که هرکدام جلوه ای از عظمت و زیبایی این جایگاه ابدی را نشان می دهد. فضای بهشت و نعمت های آن در قرآن به باغ هایی زیبا و جاودانه با نهرهایی از آب زلال، شیر، عسل و شراب طهور توصیف شده که اهل ایمان همواره در آن در آرامش و شادی به سر خواهند برد. بهشتیان علاوه بر لذت های مادی، از همنشینی با صالحان، شهدا و انبیا بهره مند بوده و هیچ غم و اندوه یا حسادتی متوجه آن ها نخواهد بود.

یکی از ویژگی های بهشت، هشت در ورودی آن است که در روایات اسلامی برای هر در نام و ویژگی خاصی ذکر شده است. درهای بهشت بر اساس اعمال خوب و ویژگی های اخلاقی افراد دسته بندی شده اند و کسانی که در انجام یک عمل نیک برجسته اند، از در منحصر به فرد مربوط به آن عمل وارد می شوند؛ از جمله می توان «باب الصلاه» برای نمازگزاران و «باب الجهاد» برای مجاهدان راه خد را برشمرد. این درها نه تنها اهمیت عبادات و اعمال صالح را نشان داده، بلکه نشانه رحمت و عدالت خدا در پذیرش بندگانش بوده و تنوع مسیرهای بندگی را به تصویر کشیده است؛ درواقع ورود از هر در بهشتی، عکس العملی نسبت به اعمال ما در دنیاست. مقاله حاضر به بررسی نام  درهای بهشت، ویژگی ها آن ها و افرادی که از این درها وارد بهشت خواهند شد، می پردازد تا به ما کمک کند تا سبک زندگی خود را به تناسب شاخصه های ورود به بهشت، تنظیم کنیم.

چرا گفته می شود بهشت هشت در دارد؟

در به معنای وسیله ورود است و درهای بهشت یعنی وسایل دستیابی به بهشت؛ در نتیجه تمامی ورودی های نفس که می توانند سبب ورود ما به بهشت باشند در بهشت محسوب می شوند. خداوند برای ورود به بهشت درجات و مراتب مختلفی قرار داده است، به طوری که ما بر اساس کیفیت و تداوم انجام اعمال صالح از یکی از درهای بهشت وارد آن می شویم. هر در بهشت نشان دهنده جایگاه و سطح اعمال انسان و بیانگر میزان نعمت در آن مرتبه است؛ اگرچه تعداد دقیق درهای بهشت در قرآن بیان نشده، اما بر اساس روایات معتبر از منابع شیعه و سنی، تعداد درهای بهشت برابر با هشت عدد است.[4] در عین حال، روایتی از امام علی (علیه السلام) نقل شده که در آن تعداد درهای بهشت ۷۲ عدد ذکر شده است. در این  باره، این احتمال وجود دارد که عدد 72 نشان دهنده کثرت درهای بهشت باشد. می توان این گونه نتیجه گرفت که درهای اصلی بهشت هشت عدد است و سایر درها به عنوان درهای فرعی بوده و فراتر از این تعداد هستند.

معصومین (علیهم السلام) هشت در برای بهشت قائل بوده اند. یکی از درهای بهشت مخصوص ورود پیامبران و صدیقان، دری برای ورود شهدا و صالحان، پنج در ویژه شیعیان و دوستداران معصومین (علیهم السلام) و هشتمین در برای سایر مسلمانانی ست که به یگانگی خدا عقیده داشته و در دلشان ذره ای بغض و کینه نسبت به معصومین (علیهم السلام) ندارند.[5]

همچنین در حدیث معراج که شرح معراج پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) است، حضرت در پاسخ به درخواست جبرئیل، آن چه بر درهای بهشت نوشته بود را خوانده اند. در این توضیحات تعداد درهای بهشت هشت مورد بیان شده.

ملاصدرا در توضیح این مساله بیان میکند که درهای مشترک بهشت و جهنم شامل حواس پنجگانه به اضافۀ دو قوۀ خیال و وهم است. اما بهشت یک در اضافه هم دارد که در قلب است. این در تنها برای ورود به بهشت باز است و همیشه به روی کسانی که اهل کفر و شرک هستند بسته خواهد بود.[6] یعنی از مسیر استفاده از قوۀ فوق عقل یا قلب نمی توان جهنمی شد؛ مگر اینکه این مسیر را برای استفاده نادرست سایر قوا باز کرده باشیم و قلبمان را که جایگاه عشق به بی نهایت و نامحدود است، با آتش کمالات و تمایلات حسی، خیالی و وهمی بسوزانیم و به وساطۀ استفادۀ نادرست از این قوا به آتش جهنم مبتلا شویم.

نام هشت در بهشت چیست؟

گفتیم که بهشت از طریق هشت در قابل دسترسی است که هر کدام به اعمال و ویژگی های خاصی مرتبط هستند. هر کدام از ما با توجه به نوع رفتار و اعمالی که در دنیا داشته ایم، از یکی از این درها وارد بهشت می شویم. در ادامه، نام درهای بهشت را ذکر کرده و توضیح مختصری درباره هر کدام می آوریم.

باب المجاهدین یا در اهل جهاد

«باب المجاهدین» یکی از درهای بهشت بوده که برای جهادکنندگان در راه خدا تنظیم شده است. جهاد در اسلام به دو بخش کلی جهاد با نفس و جهاد در راه خدا تقسیم می شود. بنا به آنچه در مقاله انواع عشق خواندیم، یکی از سه معشوق برتر ما و نشانه صداقتمان در عشق به خدا و معصومین (علیهم السلام)، عشق به جهاد است. عشق به جهاد یعنی تلاش برای شبیه شدن به الله و مبارزه با همه موانعی که بر سر راه شباهت ما به خدا قرار دارد؛ بنابراین تنها مجاهدین شایسته ورود از این درِ بهشت هستند.

باب المصلین یا در نمازگزاران

«باب المصلین» یا در ورود نمازگزاران مخصوص ورود کسانی ست که در نماز خلوص و مداومت داشته  و هیچ عملی را بر نماز ترجیح نداده اند. این درِ بهشت به روی افرادی باز می شود که نه تنها نمازهای واجب خود را با دقت و حضور قلب ادا کرده، بلکه اهل نمازهای مستحبی هم بوده اند. نماز در اسلام به عنوان ستون دین و یکی از مهم ترین عبادات شناخته شده و رابطه ای مستقیم بین بنده و خدا برقرار می کند.

در ورود روزه داران یا باب الصائمین

«باب الصائمین» یکی از درهای بهشت و ویژه  روزه داران است. روزه داران فرمان خدا را با خودداری از خوردن، آشامیدن و کنترل نفس رعایت می کنند. روزه های آن ها محدود به ماه رمضان نبوده و در روزهای توصیه شده نیز روزه می گیرند. باید خاطرنشان کرد که روزه فقط به خویشتن داری ظاهری محدود نشده، بلکه تزکیه نفس، صبر و پایداری در برابر خواسته های دنیوی را به همراه دارد. این در تجلی اهمیت روزه داری به عنوان فرصتی برای پاک سازی روح و قوی تر کردن ایمان است.

باب الصابرین  یا در صبرکنندگان

«باب الصابرین» به روی کسانی باز می شود که در دنیا صبر و شکیبایی پیشه کرده اند. کسانی که در مسیر زندگی، در برابر آزمایش های الهی پایداری کرده و به رحمت و عدالت خداوند اعتماد کرده اند. صبر در دین اسلام از ارزش بالایی برخوردار است و خداوند بارها در قرآن به صابران وعده پاداش بزرگ داده است؛ از جمله، اجر بی حساب برای کسانی که در برابر سختی ها صبور هستند.[7] صبر نه تنها صفتی اخلاقی، بلکه نشانه ای از ایمان و تسلیم در برابر اراده الهی است.

باب الشاکرین یا در شکرگزاران

«باب الشاکرین» مخصوص ورود شکرگزاران است؛ کسانی که در زندگی همواره شکرگزار نعمت ها و الطاف الهی بوده اند. شکرگزاران در لحظات خوشی و سختی، نعمت های خداوند را از یاد نمی برند. آن ها نعمت های الهی را وسیله ای برای نزدیکی بیشتر به خدا دانسته و آن ها را در مسیر درست به کار برده اند. شکرگزاری در اسلام، تنها به گفتن «الحمدلله» محدود نمی شود، بلکه شامل استفاده درست از نعمت ها، دوری از ناسپاسی و تلاش برای جلب رضای خدا نیز هست.

در ورود یادکنندگان خدا یا باب الذاکرین

«باب الذاکرین» یکی از درهای بهشت و مخصوص ورود یادکنندگان خداست؛ کسانی که با قلب، زبان و عمل شان، یاد خداوند را فراموش نکرده و پیوسته با او در ارتباط بوده اند. در قرآن و روایات اسلامی، ذکر خدا به عنوان یکی از بزرگ ترین عبادات معرفی شده است. [8]

«باب الحاجین» یا حج کنندگان

«باب الحاجین» یکی دیگر از درهای بهشت و ویژه کسانی ست که توفیق انجام فریضه حج را داشته و آن را به شایستگی ادا کرده اند. این درِ بهشتی، اشاره به جایگاه ویژه حج در اسلام دارد، فریضه ای که نه تنها یک واجب شرعی، بلکه نماد تسلیم کامل در برابر فرمان خداوند و بازآفرینی بندگی خالصانه است. ورود از باب الحاجین به پاداش تلاش، صبر، و اخلاص کسانی است که این سفر معنوی بزرگ را با عشق و ایمان انجام داده اند.

باب اهل المعروف یا در ورود عاملین به معروف

باب «اهل المعروف» یکی از درهای بهشت است که برای کسانی که به نیکوکاری معروف بوده اند، باز می شود. این افراد زندگی خود را وقف کارهای خیری مانند کمک به فقرا، حمایت از مظلومان، دستگیری از نیازمندان، و گسترش اخلاق حسنه کرده و از این طریق در زندگی دیگران تأثیر مثبت می گزارند. واژه «معروف» در آموزه های اسلامی به هر کار پسندیده ای اطلاق می شود که مورد تأیید عقل و شرع بوده و به سود انسان ها و جامعه باشد. ورود از این در نشانه ای از ارزش گذاری الهی به اعمال خیر و نیت پاک کسانی است که زندگی خود را بر پایه کمک به دیگران و انجام امور نیک بنا کرده اند.

درهای بهشت نمادی از رحمت بی پایان خداوند در ایجاد فرصت های متعدد برای بندگان است تا به نعمت ابدی بهشت دست یابند. این درها تأکیدی بر این نکته مهم  هستند که خداوند برای هر بنده ای با هر ویژگی مثبت راهی ویژه به سوی سعادت ابدی گشوده است. زندگی دنیوی فرصتی است تا با انجام اعمال نیک و طی مسیر شباهت به خدا، خود را برای عبور از این درها آماده کنیم. در نهایت باید گفت، بهشت جایگاه کسانی است که معنای حقیقی بندگی را در سخن و عمل تحقق بخشیده اند.

«إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ کَانَتْ لَهُمْ جَنَّاتُ الْفِرْدَوْسِ نُزُلًا»، کهف 107. [1]

[2]  «جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِینَ فِیهَا» طه، 76.

[3]  «لَهُمْ دَارُ السَّلَامِ عِنْدَ رَبِّهِمْ» انعام، 127.

[4]  محمدی ری‌شهری، بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حدیث، ۱۳۹۰ش، ج۱، ص۱۲۲.

[5]  الخصال، ص 408؛ بحارالأنوار، ج 8، ص 39.

[6] خَتَمَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهمْ وَعَلَى سَمْعِهِمْ وَعَلَى أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَهٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِیمٌ

[7] «أُولَٰئِکَ عَلَیْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَهٌ» بقره، 157.

[8]  «وَلَذِکْرُ اللَّهِ أَکْبَرُ» عنکبوت، 45.